Mikroplastik, czyli drobne cząstki plastiku o średnicy mniejszej niż 5 mm, stał się jednym z najbardziej niepokojących zanieczyszczeń środowiska w XXI wieku. Choć początkowo uwagę skupiano na jego obecności w oceanach i wpływie na organizmy morskie, coraz więcej badań wskazuje na obecność mikroplastiku w naszym łańcuchu pokarmowym. Co więcej, głównymi źródłami mikroplastiku nie są tylko odpady plastikowe, ale również polimery z farb używanych na całym świecie do malowania budynków, mostów, statków oraz cząstki z opon samochodowych. Czy mikroplastik w naszym jedzeniu stanowi realne zagrożenie dla zdrowia? W tym artykule przyjrzymy się źródłom mikroplastiku w diecie, potencjalnym skutkom zdrowotnym oraz aktualnym badaniom naukowym na ten temat.
Czym jest mikroplastik?
Mikroplastik to drobiny plastiku powstające w wyniku degradacji większych przedmiotów plastikowych lub wytwarzane celowo w postaci mikrokulek, np. w kosmetykach. Wyróżnia się dwa główne typy mikroplastiku:
•Pierwotny mikroplastik: Małe cząstki wytwarzane w tej postaci, używane w produktach takich jak peelingi kosmetyczne czy pasty do zębów.
•Wtórny mikroplastik: Powstaje w wyniku degradacji większych plastikowych przedmiotów pod wpływem czynników środowiskowych, takich jak promieniowanie UV czy mechaniczne ścieranie.
Główne źródła mikroplastiku
Polimery z farb
Farby stosowane do malowania budynków, mostów, statków i innych konstrukcji zawierają polimery, które z czasem ulegają degradacji i uwalniają mikroplastik do środowiska. Szczególnie narażone są konstrukcje morskie, takie jak statki i platformy wiertnicze, gdzie ścieranie i działanie wody morskiej przyspieszają proces uwalniania mikrocząstek[^1^].
Farby morskie
Badania wykazały, że farby antyporostowe stosowane na kadłubach statków mogą być istotnym źródłem mikroplastiku w oceanach[^2^]. Cząstki te mogą być spożywane przez organizmy morskie, co prowadzi do ich akumulacji w łańcuchu pokarmowym.
Opony samochodowe
Ścieranie opon podczas jazdy generuje ogromne ilości mikrocząstek gumy i plastiku, które trafiają na drogi, a następnie są spłukiwane do systemów wodnych przez deszcz[^3^]. Szacuje się, że cząstki z opon są jednym z największych źródeł mikroplastiku w środowisku lądowym.
Wpływ na środowisko wodne
Badania w krajach o wysokim natężeniu ruchu drogowego wykazały znaczące stężenia mikroplastiku pochodzącego z opon w rzekach i jeziorach[^4^]. Cząstki te mogą być łatwo spożywane przez organizmy wodne, w tym ryby i bezkręgowce.
Mikroplastik w diecie
Owoce morza i ryby
Jednym z najbardziej oczywistych źródeł mikroplastiku w diecie są owoce morza i ryby. Badania wykazały obecność mikroplastiku w przewodach pokarmowych ryb i skorupiaków[^5^]. Ponieważ nie zawsze usuwamy przewód pokarmowy przed spożyciem, szczególnie w przypadku małych ryb czy krewetek, mikroplastik może trafiać do naszego organizmu.
Woda pitna
Analizy wody pitnej, zarówno butelkowanej, jak i kranowej, wykazały obecność mikroplastiku w wielu próbkach na całym świecie[^6^]. Woda butelkowana w plastikowych butelkach jest szczególnie narażona na migrację mikrocząstek plastiku do wody.
Sól kuchenna
Badania przeprowadzone w różnych krajach wykazały obecność mikroplastiku w soli morskiej, kamiennej, a nawet warzonej[^7^]. Szacuje się, że przeciętny dorosły spożywa kilka tysięcy cząstek mikroplastiku rocznie tylko poprzez sól.
Inne produkty spożywcze
Coraz więcej badań wskazuje na obecność mikroplastiku w produktach takich jak piwo, mleko, miód, cukier, a nawet warzywa i owoce, choć w mniejszych ilościach[^8^].
Jak mikroplastik trafia do łańcucha pokarmowego?
Zanieczyszczenie środowiska
Plastikowe odpady w środowisku, w tym polimery z farb i cząstki z opon, rozkładają się na coraz mniejsze cząstki, które mogą być absorbowane przez rośliny lub spożywane przez zwierzęta. Mikroplastik może być transportowany przez wodę, powietrze i glebę, co sprawia, że jest wszechobecny.
Procesy produkcyjne i pakowanie
Plastikowe opakowania i sprzęt używany w produkcji żywności mogą wprowadzać mikroplastik do produktów spożywczych. Procesy takie jak mielenie, mieszanie czy filtrowanie mogą powodować ścieranie plastiku.
Opony i transport drogowy
Cząstki z opon są unoszone przez wiatr i mogą osadzać się na polach uprawnych, a następnie być absorbowane przez rośliny lub spłukiwane do wód powierzchniowych, wpływając na organizmy wodne.
Potencjalne skutki zdrowotne
Toksyczność chemiczna
Mikroplastik może zawierać dodatki chemiczne, takie jak plastyfikatory, stabilizatory czy barwniki, które mogą być toksyczne. Ponadto mikroplastik działa jak gąbka, adsorbując zanieczyszczenia chemiczne z otoczenia, takie jak metale ciężkie czy polichlorowane bifenyle (PCB)[^9^].
Reakcje immunologiczne
Cząstki mikroplastiku mogą wywoływać reakcje immunologiczne w organizmie. Badania na zwierzętach wykazały, że długotrwała ekspozycja na mikroplastik może prowadzić do stanów zapalnych i uszkodzeń tkanek[^10^].
Przenikanie przez barierę jelitową
Najmniejsze cząstki mikroplastiku (nanoplastik) mogą przenikać przez barierę jelitową i dostawać się do krwiobiegu, a nawet przekraczać barierę krew-mózg[^11^]. To rodzi obawy dotyczące ich wpływu na różne narządy i układy w organizmie.
Aktualne badania naukowe
Badania na zwierzętach
Eksperymenty na modelach zwierzęcych wskazują na potencjalne negatywne skutki zdrowotne związane z ekspozycją na mikroplastik, takie jak zaburzenia metaboliczne, stres oksydacyjny i upośledzenie funkcji rozrodczych[^12^].
Badania na ludziach
Badania nad wpływem mikroplastiku na zdrowie człowieka są na wczesnym etapie. W 2019 roku po raz pierwszy wykryto mikroplastik w ludzkich odchodach, co potwierdza jego spożycie[^13^]. Jednak długoterminowe skutki zdrowotne dla ludzi pozostają niejasne.
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO)
W raporcie z 2019 roku WHO stwierdziła, że dostępne dane nie wskazują na znaczące zagrożenie dla zdrowia publicznego związanego z mikroplastikiem w wodzie pitnej, ale podkreśliła potrzebę dalszych badań[^14^].
Jak zminimalizować narażenie na mikroplastik?
Unikaj plastiku jednorazowego użytku
Ogranicz użycie plastikowych butelek, torebek i opakowań. Wybieraj produkty w szklanych lub metalowych opakowaniach.
Filtruj wodę
Używaj filtrów do wody, które mogą usuwać cząstki mikroplastiku. Filtry z odwróconą osmozą są najbardziej skuteczne.
Wybieraj produkty naturalne
Unikaj kosmetyków i produktów higieny osobistej zawierających mikrogranulki plastikowe. Wybieraj produkty z naturalnymi składnikami ściernymi, takimi jak sól czy zmielone pestki owoców.
Poprawa zarządzania odpadami
Wspieraj inicjatywy i polityki mające na celu redukcję zanieczyszczenia plastikiem i poprawę systemów recyklingu.
Zmniejszenie zużycia farb i opon
•Farby: Wybieraj farby ekologiczne, wolne od szkodliwych polimerów. Wspieraj technologie i produkty, które redukują ścieranie farb.
•Opony: Regularnie sprawdzaj ciśnienie w oponach i dbaj o ich stan techniczny, co może zmniejszyć ścieranie. Rozważ zakup opon o niższej emisji mikrocząstek.
Podsumowanie
Mikroplastik stał się wszechobecnym zanieczyszczeniem, które przeniknęło do naszego łańcucha pokarmowego. Główne źródła mikroplastiku to nie tylko odpady plastikowe, ale również polimery z farb używanych w budownictwie i transporcie morskim oraz cząstki z opon samochodowych. Choć pełne konsekwencje dla zdrowia człowieka nie są jeszcze w pełni zrozumiałe, istnieją obawy dotyczące potencjalnych skutków toksycznych i immunologicznych. W obliczu niepewności naukowej, rozsądnym podejściem jest minimalizacja narażenia na mikroplastik poprzez świadome wybory konsumenckie, wspieranie działań mających na celu redukcję zanieczyszczenia środowiska plastikiem oraz promowanie badań w tym zakresie.
Bibliografia
[^1^]: *Andrady, A. L. (2011). Microplastics in the marine environment. Marine Pollution Bulletin, 62(8), 1596-1605.
[^2^]: Turner, A. (2010). Marine pollution from antifouling paint particles. Marine Pollution Bulletin, 60(2), 159-171.
[^3^]: Kole, P. J., Löhr, A. J., Van Belleghem, F. G., & Ragas, A. M. (2017). Wear and tear of tyres: A stealthy source of microplastics in the environment. International Journal of Environmental Research and Public Health, 14(10), 1265.
[^4^]: Unice, K. M., et al. (2019). Characterizing export of land-based microplastics to the estuary—Part II: Sensitivity analysis of an integrated geospatial microplastic transport modeling assessment of tire and road wear particles. Science of The Total Environment, 646, 1650-1659.
[^5^]: Lusher, A. L., McHugh, M., & Thompson, R. C. (2013). Occurrence of microplastics in the gastrointestinal tract of pelagic and demersal fish from the English Channel. Marine Pollution Bulletin, 67(1-2), 94-99.
[^6^]: Mason, S. A., Welch, V., & Neratko, J. (2018). Synthetic polymer contamination in bottled water. Frontiers in Chemistry, 6, 407.
[^7^]: Yang, D., et al. (2015). Microplastic pollution in table salts from China. Environmental Science & Technology, 49(22), 13622-13627.
[^8^]: Cox, K. D., et al. (2019). Human consumption of microplastics. Environmental Science & Technology, 53(12), 7068-7074.
[^9^]: Teuten, E. L., et al. (2009). Transport and release of chemicals from plastics to the environment and to wildlife. Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences, 364(1526), 2027-2045.
[^10^]: Wright, S. L., & Kelly, F. J. (2017). Plastic and human health: a micro issue? Environmental Science & Technology, 51(12), 6634-6647.
[^11^]: Deng, Y., et al. (2017). Nanoplastics induced endothelial leakage and erythrocyte damage and the underlying mechanism. Environmental Science: Nano, 4(1), 201-212.
[^12^]: Lei, L., et al. (2018). Effects of microplastics exposure on the photosynthesis system of freshwater algae. Journal of Hazardous Materials, 374, 219-227.
[^13^]: Schwabl, P., et al. (2019). Assessment of microplastic concentrations in human stool – Preliminary results of a prospective study. United European Gastroenterology Journal, 6(8_suppl), A194.
[^14^]: World Health Organization. (2019). Microplastics in drinking-water. Retrieved from WHO website.